Vinnuslys 2025: Slysin fækka en andleg vanheilsa færist í vöxt

Nýjasta skýrsla sænska Vinnueftirlitsins (Arbetsmiljöverket) um vinnutengd meiðsl, sem kom út fyrir sumarið, gefur skýra innsýn í hvar hætturnar liggja og hvernig vinnutengd meiðsl breytast með tímanum. Á árinu 2025 voru tilkynnt um 38.900 vinnuslys sem leiddu til fjarvista frá vinnu, sem er 3 prósenta fækkun frá árinu áður.

Fleiri dauðsföll í vinnuslysum

Þrátt fyrir almenna fækkun slysa fjölgaði dauðsföllum í vinnuslysum árið 2025. Alls létust 45 manns í vinnuslysum (35 karlar og 10 konur), fimm fleiri en árið 2024. Í febrúar 2025 voru nokkrir einstaklingar myrtir í skotárás í Risbergska-skólanum í Örebro. Sjö þeirra sem létust, þar af sex konur, voru við vinnu þegar árásin varð og eru taldir með í tölfræði um vinnuslys með dauðsfalli. Í sögulegu ljósi eru byggingariðnaður og flutningar/vörugeymsla áfram þær atvinnugreinar þar sem flest mannslíf hafa tapast á tímabilinu 2016–2025.

Frá líkamlegum byltum til sálfélagslegs álags

Mest sláandi breytingin í tölfræðinni er færslan frá líkamlegum meiðslum til sálfélagslegra. Tilkynntum atvinnusjúkdómum hefur fjölgað verulega, um hvorki meira né minna en 29 prósent.

Í dag eru „skipulagslegir og félagslegir þættir“ langalgengasta orsök atvinnusjúkdóma, hjá bæði körlum og konum (55% allra tilkynninga). Sérstaklega alvarlegt er að tilkynningum sem tengjast miklum vinnuhraða og miklu vinnuálagi fjölgaði um nærri 40% á árinu, sem þýðir að staðan hefur ekki verið verri í 20 ár.

Atvinnugreinar og störf í hættu

Tölfræðin bendir á tilteknar atvinnugreinar sem sérstaklega berskjaldaðar:

• Flutningar og vörugeymsla: Hjá konum var það atvinnugreinin flutningar og vörugeymsla sem var með flest tilkynnt vinnuslys með fjarvistum á hverja 1.000 starfandi árið 2025.
• Vatnsveita og sorphirða: Hjá körlum var það atvinnugreinin vatnsveita, fráveita, sorphirða og þess háttar sem var með hæsta fjölda tilkynntra vinnuslysa með fjarvistum á hverja 1.000 starfandi árið 2025.
• Byggingarvinna og flutningastarfsemi: Hjá körlum skera störf eins og húsasmiðir, innréttingasmiðir og lyftarastjórar sig úr með hárri hlutfallslegri slysatíðni. Hjá konum voru vörubíla- og vöruflutningabílstjórar með flest tilkynnt vinnuslys með fjarvistum á hverja 1.000 starfandi.
• Þegar litið er til orsaka vinnuslysa er „missir á stjórn á verkfærum, vélum eða ökutækjum“ algengasta frávikið hjá körlum, en „fall einstaklings“ er algengast hjá konum.

Ungir karlar eru í sérstakri hættu

Skýrslan undirstrikar þörfina á auknum áherslum á nýliða. Karlar á aldrinum 16–24 ára eru áfram með hæstu hlutfallslegu tíðni vinnuslysa með fjarvistum. Þetta sýnir hve mikilvæg skipulögð nýliðakynning og handleiðsla eru til að koma í veg fyrir slys í upphafi starfsferils.